KULTURA

Krajem XV vijeka Ivan Crnojević i sin mu Đurđe osnovali su pri Cetinjskom manastiru prvu ćiriličku štampariju na Balkanu, koja, osim što je poseban fenomen, prema mišljenjima stručnjaka jeste i prva državna štamparija na svijetu. Iz te znamenite štamparije svijet je ugledalo pet dragocjenih izdanja: „Oktoih Prvoglasnik“ i „Oktoih Petoglasnik“, štampani između 1493. i 1494; „Psaltir sa posljedovanjem“, „Trebnik“ (Molitvenik), 1494/95. i „Četvorojevanđelje“, 1495/96.

Ovaj izuzetno kompleksan i težak posao obavio je tada glavni štampar jeromonah Makarije sa sedam pomoćnika. Pretpostavlja se da su cetinjski štampari tipografski zanat izučili u Veneciji, gdje su gospodari Crnojevići imali određeni uticaj posredstvom razvijenih političkih i bračnih veza sa Republikom Sv. Marka. Cetinjska štamparija obilježava početak kulturnog procvata južnoslovenskih zemalja, posebno Crne Gore, ali i procvata koji će u korijenu zaustaviti tursku invaziju.

Gubitkom samostalnosti pojedinih teritorija, te usled loših ekonomskih i političkih uslova, približavanje kulturi zapadne Evrope u XVI i XVII vijeku biće zaustavljeno. Poslije prestanka rada cetinjske štamparije 1496. godine, njena tradicija će se nastaviti radom Božidara Vukovića Podgoričanina, koji je oformio ćiriličku štampariju u Veneciji. Ljepota i kvalitet grafičkog ukrasa knjiga iz Crnojevića štamparije predstavljaju raritet u staroj južnoslovenskoj crkvenoj literaturi.

U Riznici Cetinjskog manastira čuva se više primjeraka domaćih štampanih knjiga iz XV i XVI vijeka, a stotinak primjeraka čuva se u bibliotekama mnogih evropskih gradova. Štamparija Đurđa Crnojevića prva je štamparija na prostorima koje naseljavaju Južni Sloveni, i otvorena je samo godinu nakon prve Gutembergove štamparije. Doživjela je, međutim, neslavnu sudbinu, jer su njena olovna slova morala biti pretopljena u puščana zrna, upotrebljena za odbranu od najezde Osmanlija.

Husein pašina džamija Njegošev mauzolej Kult Budvanske Gospe Manastir Ostrog · · · · ·